Προτάσεις – Παρατηρήσεις της ΟΕΑ στο τελικό σχέδιο νόμου για τα Πλαστικά Μιας Χρήσης

Hits: 454

Αθήνα, 18 Σεπτεμβρίου 2020

 

 

Άρθρο 1 – Σκοπός

 

Επειδή δεν υπήρχε χώρος για παράθεση γενικότερων προτάσεων που θα συνέβαλλαν στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή της Οδηγίας 2019/ΕΕ/904 και του παρόντος νομοσχεδίου, υποβάλλουμε κάποιες γενικότερες προτάσεις στο άρθρο 1, που αναφέρεται στο σκοπό του νομοσχεδίου.

Προτείνονται προς συζήτηση, ώστε να συμπεριληφθούν σε αυτό ή σε άλλα σχετικά νομοσχέδια, τα εξής μέτρα:

Άρθρο 4 – Μείωση της κατανάλωσης για κυπελάκια και περιέκτες τροφίμων

Γενικότερα μέτρα και προτάσεις της ΟΕΑ

  1. Να επεκταθεί το ανταποδοτικό τέλος και στις λαϊκές και τα περίπτερα
  2. Να αξιοποιηθεί επιτέλους από τον ΕΟΑΝ το ανταποδοτικό τέλος του 2018 και των επόμενων ετών: α) σε εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για χρήση μέσων μεταφοράς πολλών χρήσεων, β) στη δημιουργία καλαίσθητων μέσων μεταφοράς πολλών χρήσεων (πάνινη τσάντα, διχτάκια, κ.α.) και δωρεάν διανομής τους μέσω των supermarkets ή με άλλους τρόπους, γ) στην προετοιμασία της αγοράς για την κατάργηση των πλαστικών μιας χρήσης, δ) δημιουργία εθελοντικών προγραμμάτων για καφετέριες και εστιατόρια για την αντικατάσταση των πλαστικών μιας χρήσης με επαναχρησιμοποιήσιμα δοχεία, ε) σε έρευνα και πιλοτικά προγράμματα για την αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης.
  3. Έναρξη διαβούλευσης για τον καθορισμό του χρονοδιαγράμματος πλήρους απαγόρευσης της πλαστικής σακούλας μιας χρήσης στην Ελλάδα με ορίζοντα από το 2023 και μετά.
  4. Να προχωρήσει γρήγορα η εθνική πολιτική του καφέ κάδου για τα οργανικά με τη δυνατότητα χρήσης για τη χωριστή συλλογή τους και κομποστοποιήσιμων σακουλών με βάση το ΕΝ 13436 (εναλλακτικά και χάρτινων), ώστε όχι μόνο να μην υποστεί οικονομική συρρίκνωση η βιομηχανία παραγωγής της σημερινής πλαστικής σακούλας, αλλά να βγει και ωφελημένη.

 

Άρθρο 4, Παράγραφος 2 – Μείωσης της κατανάλωσης για κυπελάκια και περιέκτες τροφίμων

Δεν έχει τεκμηριωθεί η μεθοδολογία με την οποία τίθενται οι στόχοι μείωσης το 2024 και 2026 στο 30% και 60% αντίστοιχα. Οι στόχοι αυτοί είναι επαρκείς; Η αγορά έχει δείξει διεθνώς ότι μπορούν να επιτευχθούν ακόμη μεγαλύτεροι στόχοι με πρόληψη και με υποκατάσταση αυτών των πλαστικών προϊόντων με άλλα υλικά.

Προτείνεται οι στόχοι μείωσης του 30%-60% να είναι οι ελάχιστοι που θα πρέπει να επιτύχουν τα υπό δημιουργία ΣΣΕΔ και να προτρέψουμε τα νέα ΣΣΕΔ να υιοθετήσουν στα επιχειρησιακά σχέδιά τους πιο φιλόδοξους στόχους μείωσης για το 2026 π.χ. το 80%.

 

Άρθρο 4, Παράγραφος 3, εδάφια α και ε – Μείωσης της κατανάλωσης για κυπελάκια και περιέκτες τροφίμων

Τα πλαστικά δεν καταλήγουν μόνο στη θάλασσα, αλλά και σε πυθμένες, σε λίμνες, σε δάση, σε χερσαίες περιοχές και γενικότερα στο φυσικό περιβάλλον. Άρα, πολύ περισσότερες περιοχές χρήζουν καθαρισμού. Επίσης, υπάρχουν παντού περιοχές με ιστορικά πλαστικά υλικά, που χρήζουν αποκατάστασης και καθαρισμού. Άρα, η εισφορά θα πρέπει να χρηματοδοτεί όχι μόνο «δράσεις θαλάσσιου περιβάλλοντος», αλλά και δράσεις γενικότερου φυσικού, υδατικού και χερσαίου περιβάλλοντος (θάλασσες, πυθμένες, ακτές, λίμνες, δάση, πάρκα, όρη κ.α.). Επίσης, η εισφορά αυτή θα πρέπει να χρηματοδοτεί και δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών για ορθή περιβαλλοντική συμπεριφορά σε σχέση με τις καταναλωτικές επιλογές τους, καθώς και σε σχέση με την ορθή τοποθέτηση των απορριπτόμενων υλικών στα συστήματα ανακύκλωσης.

Προτείνεται στο εδάφιο α να αντικατασταθεί η φράση «….επιβάλλεται εισφορά προστασίας θαλάσσιου περιβάλλοντος….» με τη φράση «….επιβάλλεται εισφορά προστασίας φυσικού περιβάλλοντος και ενημέρωσης των καταναλωτών….».

Προτείνεται στο εδάφιο ε να αντικατασταθεί η φράση «δράσεις θαλάσσιου περιβάλλοντος» με τη φράση «δράσεις θαλάσσιου, υδατικού και χερσαίου φυσικού περιβάλλοντος και ενημέρωσης των καταναλωτών».


Άρθρο 5 – Περιορισμοί της διάθεσης στην αγορά

Γενικότερα μέτρα και προτάσεις προετοιμασίας


Άρθρο 6 – Απαιτήσεις για τα προϊόντα

Γενικότερα μέτρα και προτάσεις προετοιμασίας

 

Άρθρο 6, Παράγραφος 2, εδάφιο β – Απαιτήσεις για τα προϊόντα

Να συνδεθεί το τέλος ανακύκλωσης που πληρώνουν οι πλαστικές φιάλες με το ποσοστό ανακυκλωμένου υλικού που περιέχουν. Όσο μεγαλύτερο το ποσοστό ανακυκλωμένου υλικού στις πλαστικές φιάλες, τόσο μικρότερο το τέλος ανακύκλωσης. Έτσι, θα υπάρχει ένα συνεχές κίνητρο στους παραγωγούς να αυξάνουν το ποσοστό ανακυκλωμένου υλικού στις πλαστικές φιάλες τους πολύ περισσότερο από το 30% που είναι ο στόχος για το 2030.

Επισημαίνεται ότι η Οδηγία μιλάει για 30% ανακυκλωμένο υλικό μέχρι το 2030 και όχι για 35%. Δεν διαφωνούμε να παραμείνει 35% το ανακυκλωμένο υλικό μέχρι το 2030, αφού είναι τεχνικά εφικτό και θα κινητοποιήσει περισσότερο τις σχετικές επιχειρήσεις.

Προτείνεται να προστεθεί και η επόμενη πρόβλεψη στο άρθρο 8, παράγραφος 4, εδάφιο β.


Άρθρά 8, 9, 10, 11 – Επέκταση προγράμματος διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού

Γενικότερα μέτρα και προτάσεις προετοιμασίας


Άρθρο 8, παράγραφος 4, εδάφιο β – Επέκταση προγράμματος διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού

Προτείνεται στο τέλος του εδαφίου β να προστεθεί και το εξής: «Συγκεκριμένα τα ΣΣΕΔ θα πρέπει να προσαρμόσουν κατάλληλα τις εισφορές εναλλακτικής διαχείρισης των προϊόντων σε πλαστική φιάλη ή γενικότερα σε  πλαστική συσκευασία, ώστε η εισφορά για την ανακύκλωσή των εν λόγω πλαστικών συσκευασιών να είναι αντιστρόφως ανάλογη του ποσοστού ανακυκλωμένου υλικού που περιέχουν.» Παράλληλα, θα πρέπει να ζητηθεί από τα ΣΕΔ να εκπονήσουν μία ολοκληρωμένη πολιτική κοστολόγησης των εισφορών, λαμβάνοντας υπόψη και άλλα τεχνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, εκτός του ποσοστού ανακυκλωμένου υλικού.


Άρθρο 11, παράγραφος 2 – Πρόγραμμα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού για αλιευτικά εργαλεία

Πως ορίζεται ο στόχος του 50% μέχρι το 2025; Σε ποια μεθοδολογία βασίστηκε; Υπάρχει ο φόβος μήπως το 50% είναι πολύ χαμηλό ή είναι υπερβολικά υψηλό. Επίσης, ποιος είναι υπεύθυνος για τις τεράστιες ιστορικές ποσότητες αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων που είναι ήδη στο θαλάσσιο περιβάλλον; Θα πρέπει να γίνει προσδιορισμός και ανάλυση: α) της διαχρονικής αγοράς των αλιευτικών εργαλείων, και β) των ιστορικών ποσοτήτων αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων στους πυθμένες. Από αυτές τις προσεγγίσεις μπορούν να προσδιοριστεί ο πραγματικός ελάχιστος ετήσιος στόχος ανάκτησης, καθώς και η ετήσια ανακτώμενη ιστορική ποσότητα αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων. Υπάρχει περίπτωση ο στόχος του 50% να είναι υπερβολικά εύκολος για το νέο ΣΣΕΔ εάν ανακτά κάθε χρόνο ποσότητες αποβλήτων ιστορικών αλιευτικών εργαλείων, που υπάρχουν σε λίγα σημεία στις θάλασσες και είναι εύκολη η μαζική ανάκτησή τους.

Προτείνεται το υπό δημιουργία ΣΣΕΔ να προτείνει στο επιχειρησιακό του πλάνο ένα τεκμηριωμένο στόχο ανάκτησης – ανακύκλωσης για το 2025 ίσο ή μεγαλύτερο από 50%, για τα ετήσια εισερχόμενα αλιευτικά εργαλεία στην αγορά. Ο στόχος θα αξιολογηθεί από τον ΕΟΑΝ ως προς την εφικτότητα και αποτελεσματικότητά του. Παράλληλα, το υπό δημιουργία ΣΣΕΔ θα πρέπει να προτείνει στο επιχειρησιακό του πλάνο και τις δράσεις που θα υλοποιεί για την ανάκτηση των ιστορικών αποβλήτων αλιευτικών εργαλείων και το πόσες ποσότητες θα ανακτά ετησίως.


Άρθρο 12 – Γενικές ρυθμίσεις για τα προγράμματα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού

Το άρθρο 12 εισάγει μία τεράστια γραφειοκρατία και μία ασυμβατότητα ρόλων, χωρίς κανένα πρακτικό όφελος. Τα προβλήματα που προκύπτουν από την ενδεχόμενη εφαρμογή του άρθρου 12 ως έχει είναι τα εξής:

Προτείνεται: Σε κάθε περίπτωση την ευθύνη των καθαρισμών θα πρέπει να την έχουν τα συνεργαζόμενα ΣΕΔ, που θα πρέπει να προτείνουν μεθοδολογία για τη δίκαιη και διαφανή κατανομή του κόστους, την οποία θα καταθέσουν στον ΕΟΑΝ. Παράλληλα, ο ΕΟΑΝ πρέπει να ελέγχει εάν επιτυγχάνονται οι στόχοι των καθαρισμών. Προτείνεται η πλήρης αλλαγή του άρθρου 12.


Άρθρο 13 – Χωριστή συλλογή πλαστικής φιάλης

Πριν τη συζήτηση για τη χωριστή συλλογή της πλαστικής φιάλης τα αρμόδια ΣΕΔ και οι παραγωγοί προϊόντων σε πλαστική φιάλη μπορούν να εξετάσουν τις δυνατότητες Πρόληψης της πλαστικής φιάλης, είτε α) με περαιτέρω μείωση του βάρους των φιαλών, β) τον περιβαλλοντικό επανασχεδιασμό τους για τη βελτίωση των γενικότερων περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών των φιαλών, γ) την αύξηση της επαναπλήρωσης των πλαστικών φιαλών (και επιπλέον των γυάλινων), είτε ακόμη δ) την αύξηση της διάθεσης χύμα προϊόντων. Κάθε παραγωγός προτείνεται να διερευνήσει και να εφαρμόσει κατάλληλα τις προηγούμενες προτεινόμενες δυνατότητες στα πλαίσια της ποιοτικής διάθεσης των προϊόντων του που διατίθενται την αγορά. Με αυτούς τους τρόπους μπορεί να μειωθεί η ποσότητα των πλαστικών φιαλών που διατίθενται στην αγορά και άρα να είναι πιο επιτεύξιμοι οι στόχοι της χωριστής συλλογής του 77% και του 90%.

Σε σχέση με τη χωριστή συλλογή της πλαστικής φιάλης για να μπορεί κάποιος να συζητήσει δημιουργικά και αποτελεσματικά μία τέτοια απαίτηση της Οδηγίας θα πρέπει να έχει υπόψη του τη μεγάλη σημερινή εικόνα της ανακύκλωσης των πλαστικών φιαλών στην Ελλάδα. Σαν ΟΕΑ έχουμε υπόψη μας και καταθέτουμε προς συζήτηση τα εξής δεδομένα:

Άρα, το δίλημμα που τίθεται άμεσα για τη χώρα είναι: Να προχωρήσουμε απ’ ευθείας σε κάποιο σύστημα εγγυοδοσίας (DRS) με πολύ σημαντικό κόστος; ή να ξεκινήσουμε από τη βελτιστοποίηση της χωριστής συλλογής της πλαστικής φιάλης με ένα υποπολλαπλάσιο κόστος και στην πορεία να εκτιμήσουμε εάν και πως θα εφαρμόσουμε κάποιο σύστημα εγγυοδοσίας (DRS) εάν διαπιστώσουμε ότι δεν επιτυγχάνεται ο στόχος για χωριστή συλλογή των πλαστικών φιαλών κατά 77% μέχρι το 2025;

Η απάντηση που δίνουμε σήμερα είναι ότι η δεύτερη εκδοχή είναι σαφώς η πιο ρεαλιστική και συμφέρουσα για την κοινωνία. Με βάση αυτή την εικόνα και το σκεπτικό προτείνονται προς περαιτέρω συζήτηση και διερεύνηση τα εξής μέτρα.

Προτεινόμενα μέτρα για τα έτη 2020-2024

 

Προτεινόμενα μέτρα για το 2025 και μετά

Προτείνεται: Άρα, με βάση την παραπάνω ανάλυση προτείνουμε το εάν θα εφαρμοστεί σύστημα εγγυοδοσίας στην Ελλάδα να αποφασιστεί στο 2023. Μέχρι τότε οργανώνεται χωριστή συλλογή της πλαστικής φιάλης με τρόπους που θα προταθούν από τα υπάρχοντα ΣΣΕΔ.

 

Υπεύθυνος επικοινωνίας: Φίλιππος Κυρκίτσος Πρόεδρος της ΟΕΑ